معرفی شهر
سنگسر یکی از شهرهای ایران نام دیگر: مهدیشهر، در استان سمنان است. مهدیشهر قبل از انقلاب، سنگسر نامیده میشد و هماکنون نیز در بین عموم مردم به این نام شهرت دارد. مردم این شهر به زبان سنگسری سخن میگویند. این شهر در ۱۵ کیلومتری شمال شهر سمنان واقع شدهاست و از سمت شمال با شهمیرزاد (از شهرهای استان سمنان) از سمت غرب با سرخه (از شهرهای استان سمنان) و فیروزکوه (از شهرهای استان تهران) و از سمت شرق با دامغان (از شهرهای استان سمنان) ارتباط دارد. موقعیت جغرافیایی این شهر، ۵۳ درجه و ۲۱ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۵ درجه و ۴۳ دقیقه عرض جغرافیایی میباشد و ارتفاع مرکز آن از سطح دریا ۱٬۶۳۰ متر است. گوسفند سنگسری پروارترین گوسفند جهان است بطوریکه ۶۰درصد وزن خود گوشت تولید میکند.
جمعیت
به گواهی آمارهای سرشماری، مهدیشهر شهری کاملاً مهاجرفرست بودهاست، بطوری که جمعیت آن از ۱۴۵۰۰ نفر در سال ۱۳۲۹ به ۹۱۰۱ نفر در سال ۱۳۳۵ کاهش یافتهاست. این شهر در سال ۱۳۳۵ سومین شهر پرجمعیت استان سمنان بودهاست که به تدریج به جایگاه پنجم تنزل پیدا کردهاست. اما با فعال شدن صنعت در این شهر، مجدداً از سال ۱۳۵۵ روند رشد جمعیتی ادامه مییابد بطوری که هماکنون رشد جمعیت سنگسر ۲/۳ درصد است. جمعیت شهرستان سنگسر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵، برابر با ۳۶٬۸۷۵ و جمعیت مهدیشهر برابر ۲۱٬۰۰۶ نفر بودهاست
مردمشناسی
سنگسریها از اولین دستههای آریایی هستند که به ایران آمدهاند و هنوز گویش باستانی ویژه خود را حفظ نموده و به سنن باستانی پایبند هستند. در گذشته، سنگسریها زندگی عشایری داشتند که دامنه کوچ آنها از استانهای تهران و مازندران تا گلستان و خراسان را دربرمیگرفت ولی اکنون بیشتر مردم شهرنشین گشتهاند. عشایر سنگسری در استفاده از شیر گوسفند مهارت خاصی دارند و انواع لبنیات مرغوب و منحصربهفرد خود را از آن تهیه میکنند که تعداد این لبنیات به بیش از ۳۰ نوع میرسد که مهمترین آنها: ماست، دوغ، آرشه، پنیر، خورش، لور، چیکو، کشک، وارعون و … میباشد. همچنین گوسفندان سنگسری از حیث پرواری بینظیراند و محصول گوشت آنها تقریباً ۶۰٪ وزن گوسفند پیش از ذبح شدن است.
پیشینه تاریخی
سابقه تاریخی این شهر به پیش از اسلام و حتی به زمان سلسلههای پیشدادی میرسد. در شاهنامه فردوسی از سنگسر که همان سکسر یا سکسار باشند سخن رفتهاست. در روایات ملی و حماسههای ایران نیز از سکسر و سکساران یاد شده. همچنین به سگساران در چندین جا از شاهنامه فردوسی اشاره شدهاست، از جمله رای زدن تورانیان از جنگ ایران: در فرهنگ شاهنامه، ذیل کلمه سگسار آمدهاست: «از مرز و بومهایی که داهیان در آن جای گرفتند». و راجع به داهیان در ذیل کلمه سکزی میخوانیم: «... داه گروهی بودند از آرین که در دشت خوارزم جای گرفتند و پس از آن در کنار جنوبی دریای خزر جایگیر شدند. از … آنان مردم بستوه آمدند. پادشاه ایران گروه داه را پراکندهساخت. یکدسته از آنان را به زابلستان کوچانید و آنان را سکزی خواندند … و دشت خوارزم داهستان نامیده شد که مخفف آن دهستان است و اکنون به دهستان معروف است و یکدسته از گروه داه را در زمینی جای دادند در طبرستان ...». به این ترتیب میتوان گفت سنگسر که در نواحی جنوبی دریای خزر قرار دارد جزئی از سگسار باستانی است و سنگسریها از بازماندگان داهیان و با مردم سیستان (سجستان) و خوارزمیان قدیم از یک نژاد میباشند. مردم این دیار از دیر باز در پاسداری از سرزمین ایران پیش قدم بوده که به عنوان نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرد: • در جنگ شاه طهماسب اول با سلطان سلیمان قانونی (شاه عثمانی) تعداد کمی از سربازان سنگسری (حدود ۲۰۰ نفر) جلو ارتش عظیم عثمانی را سد کردند و همگی کشته شدند تا سپاه ایران بتواند فرصت عقبنشینی و تجدید قوا را پیدا نموده و از نابودی کامل نجات یابد. • در نبرد مهماندوست اشرف افغان با نادرشاه، جزء سربازان نادرشاه بودند و رشادت زیادی از خود نشان دادند. ی اسماعیلخان، ذوالفقارخان، مطلبخان، محمدعلیخان و عیسیخان مردانی بسیار متهور و جنگجو بوده که در بیشتر جنگهای مهم دوره فتحعلی شاه حضور داشته و پیروزیهای نمایانی بدست آوردند. در رویداد جدایی افغانستان سردار ذوالفقارخان سنگسری فرماندهی سپاه ایران را بعهده داشت و دوبار افغانها را شکست داد از سال ۱۳۰۷ مهدیشهر دارای شهرداری مردمی بوده و در سال ۱۳۱۴ بهعنوان چهارمین شهر استان سمنان توسط وزارت کشور به رسمیت شناخته شد. ناحیه مهدیشهر تا قبل از شهریور ۱۳۲۰ دارای فرمانداری نظامی بود که دودانگه و چهاردانگه و نقاط دیگری از شهرستان ساری سابق جزء آن بودهاست. یادآوری میشود که در فرهنگ جغرافیایی ایران که در سال ۱۳۲۹ چاپ شدهاست، این ناحیه با حدود و مشخصات کنونی به عنوان بخش مهدیشهر آمدهاست. این بخش در ۱۳۸۷ به شهرستان سنگسر ارتقاء یافت.شایان ذکر است شهمیرزاد تا پیش از سال ۱۳۴۰ که سمنان به فرمانداری کل ارتقاء یافت جزئی از استان دوم یعنی استان مازندران بودهاست.
جغرافیای تاریخی سنگسر
مورخان عرب در دوران پس از اسلام سنگسر را در کتابهای خود رأس الکلب ثبت کردهاند و این جمله ترجمه اشتباهی از نام سگسر است که در کتابهای آنان راه یافته و به همین صورت گفته شدهاست.











