تقويم سنگسري

1ـ مَس مُ mas mo

ماه نخست بهار كه پيش از فرارسيدن آن پنج روز پنجه يا پيتك pitak گرفته مي شود و آغاز پنج روز يا (پنجه دزديده) به روايتي از يازدهم فروردين ماه هجري خورشيدي كنوني و به روايت ديگر از روز سيزدهم ماه رسمي كنوني است. بنابراين آغاز ماه (مس mas) سنگسري يا از شانزدهم فروردين ماه هجري خورشيدي رسمي و يا از هجدهم همين ماه خواهد بود. گمان آن ها چنين بود كه همين زمان همواره آغاز ماه هاي آن ها بوده است. و پس و پيش نشده است.

چون پيتك جزو شمار روزهاي سال نبوده جداگانه و مقدس شمرده مي شده و از اين رو در اين پنج روز رسم نبود كه شبان از كارفرما مانند روزهاي ديگر سال مزد بگيرد. در برابر آن به وي هديه اي از پشم و يا فرآورده اي ديگر داده مي شد. تا مزد آن پنج روز از راه ديگر جبران شده باشد. اما اكنون كه مزد بر پايه تقويم رسمي هجري شمسي است، خودبخود مزد نگرفتن در پيتك هم حل شده است.

2ـ دِ مُ demo

يعني دي ماه كه با حساب بالا به دو ماه ارديبهشت و خرداد هجري خورشيدي در تقويم رسمي در موسم بهار است و تطبيق دارد

3ـ گوجو gujo

بخشي از آن به آغاز تابستان مي خورد كه زمان شروع مس چله mas čella يعني چله بزرگ تابستاني است كه چهل روزه است.

4ـ نوسال nosâl

كه به دو ماه (تير و مرداد) رسمي ما در تابستان در برج هاي سرطان (خرچنگ) و اسد (شير) مي خورد و كَس چله kasčella (چله كوچك) كه بيست روز است، در اين ماه است.

5ـ سيو مُ siyow mo / سيامو siâmo

كه به دو ماه مرداد و شهريور در تابستان در برج هاي اسد (شير) و غذرا ـ سنبله (خوشه) مطابقت دارد.

6ـ نرون مو nrnna mo /هره مو hare-mo

شبانان سنگسر در نام اين ماه و جاي آن اختلاف دارند. برخي مي گويند اين ماه كرچ korče است و هره يا نرون به دنبال آن مي رسد. بعضي هم مي گويند هره نام ماه گيلكي است و در سنگسري هره وجود ندارد و نرون نام همين ماه مي باشد. زيرا در اين ماه است كه “نر” به خود ديدن و به ديگر سخن تخم خوردن دام هاي ماده آغاز مي شود. زمان ماه نرون، شهريورـ مهر، در دو برج عذرا = سنبله = سنبله = خوشه و  ميزان = ترازو در پايان تابستان و آغاز پاييز است.

7ـ كرچ مو korč-mo

اين ماه به مهر ـ آبان و برجهاي “ميزان = ترازو” و “عقرب = كژدم” در پاييز برمي خورد.

8ـ تير مو tire mo

اين ماه در پاييز به دو ماه آبان ـ آذر و برج هاي “گژدم ـ قوس” مي خورد. در سيزدهم ماه تير (تير مو سيزده tir mo sizda) بوده است، يعني آئين تيرگان قديم

9ـ مردال مو mordal mo

بخشي از اين ماه به آغاز زمستان و به دو ماه آذر ـ دي و برج هاي “قوس = جدي = بنر” مي خورد و مس چله يعني چله ي بزرگ زمستاني چهل روزه از اين زمان شروع مي شود.

10ـ شرر مو sarrare

اين ماه وسط زمستان بوده و به دو ماه دي ـ بهمن و دو برج “بز – دلو” مي خورد. كس چله kas čella يعني چله كوچك بيست روزه نيز در اين فصل است.

11ـ آون مو avena mo

نيمه دوم اين ماه به فروردين بهاري برمي خورد كه برج حمل (بر) است.

سه ماه مردول و شرور šrvarae و ميرون miruonae در زمستان بوده و دو چله بزرگ و كوچك زمستان به همان نام مس چله، كس چله و چارچار كه هشت روز ميان دو چله است در دو ماه نخست زمستان بوده، اهمن و بهمن در هشت روز آخر ماه دوم (شرور) جا دارند و دوازدهم تا هجدهم ماه (شرور) روزهاي ششا šašâ به معني زمان زاييدن دام ها است.

و سردترين پنج شش روز همين شرور šravrae ماه پير زنو pir zanu يا پير شكيني يا اجوك بجوك نام دارند كه همان روزهاي سرماي پيرزن ايراني است.

ماه هاي سنگسري و تطابق آن با ماه هاي شمسي