ویژگیهای اجتماعی ایل سنگسر

وجه تسميه

نامگذاري ايل ها و طوايف عشايري در ايران، بر اساس شيوه هاي مختلفي همچون مكان جغرافيايي آن ها، نژاد، نام شخص، بنيان گذار و يا نوع گوسفندان و دام هاي آنان صورت گرفته است.

نام ايل سنگسري منسوب به سنگسر از محل جغرافيايي محل اسكان آن ها گرفته شده است.

نژاد

سنگسري ها از فرزندان خالص اولين دسته آريايي هستند كه به سرزمين ايران آمدند. هنوز پس از گذشت هزاران سال و با وجود تحولات بيشمار اين سرزمين نه تنها گويش ديرين آريايي ويژه خود را از آميختن با واژه هاي بيگانه حفظ كرده اند، بلكه در برقرار داشتن سنن باستان، تعصب خاص خود را نشان مي دهند. بنابراين مي توان گفت زبان و طرز زندگي آنان يادآور زبان و زندگي ايرانيان دوره‌ي باستان است.

ساكنان آن داراي اندامي بلند و موزون و بازواني توانا هستند. چهره ي زنان گشاده و چشمانشان درشت و خرمايي رنگ است.

آلفردلابي ار در توصيف وضع جسمي سربازان سنگسري مي‌نويسد: ”آن ها (سربازان سنگسري) مرداني بودند بلند قامت و چهار شانه، ولي به ظاهر استخواني و داراي صورت هاي بيضوي كشيده و شمشيرهاي آن ها طولاني و راست و داراي دو دم بود.

هر كس كه قامت استخواني مردان سنگسري را مي ديد فكر مي كرد كه از آن سربازان لاغر اندام و بلند قامت كاري ساخته نيست، غافل از اين كه لاغري اندام آن ها ناشي از تاثير آب و هواي سنگسر است كه مانع از فربهي مردان مي شود و نمي گذارد كه پيه در بدن آن ها به وجود بيايد و اگر سربازان مذكور پيراهن را از تن بِدَر مي كردند، مي ديدند كه عضلات بازوي آن ها شبيه به چند طناب است كه به هم پيچيده باشد.

زبان و گويش

سنگسري ها در گويش خود قديمي ترين و كهن ترين كلمات و اصطلاحات زبان فارسي را كه فقط در كتاب هاي فارسي قرون گذشته يافت مي شود به كار مي برند. از خصوصيات ديگر گويش اين ديار دستور زبان كلاسيك و قابل تجزيه و تركيب است. به گونه اي كه به آساني تشخيص مصدر هر فعل به كار رفته و صرف افعال به زمان هاي مختلف امكان پذير است.

از ديگر مشخصه ي اين گويش، كه در گويش هاي اقوام ديگر به چشم نمي خورد، به كار بردن ضماير متفاوت براي مذكر و مونث است و به خاطر اين كه موجودات ديگر نيز از اين ضميرها بي بهره نباشند، براي تمام موجودات زنده غير از گياهان و درختان از ضمير مونث و براي گياهان و درختان و ديگر موجودات بي جان از ضمير مذكر استفاده مي كنند و به خاطر همين خواص ممتاز و منحصر به فرد است كه باعث شده است گروهي از دانشمندان آن را به عنوان يك زبان مستقل معرفي كنند.

زبان سنگسري از زبان هاي ايراني است كه با خوارزمي قديم و مازندراني امروز بستگي دارد و از گويش هايي است كه از دوره‌ي اشكاني به جاي مانده است. اشكانيان نيز از تيره داهيان مي باشند.

كوفسكي اولين كسي است كه در سال 1888 ميلادي پاره اي از لغات سنگسري را ضبط نموده و بعد از او كريستين سن دانماركي نيز از سال 1935 با يادداشت تعداد معدودي از لغات اين زبان سعي كرده است اطلاعاتي در زمينه ي دستور آن به دست دهد.

از سال 1333 ، چراغعلي اعظمي سنگسري لغات سنگسري و اصطلاحات و قواعد آن را تدوين كرد. در سال 1340 پرفسور گرنات ل. ويندفوهر آلماني كه در آن زمان در ايران به تحصيل اشتغال داشت به تشويق نامبرده، پايان نامه ي تحصيلي خود را در باب افعال زبان سنگسري به رشته تحرير در آورد.

“واژه نامه سنگسري” مهمترين اثر علمي در گويش سنگسري است. اين واژه نامه نوشته ي چراغعلي اعظمي است كه شامل شرحي در باره ي سنگسر، هزاران واژه ي سنگسري همراه با دستور زبان و ضرب المثل هاي سنگسري به سه زبان فارسي، انگليسي و سنگسري است كه در سال 1351 به كمك شعبه ي زبان دانشگاه ميشيگان امريكا و با همكاري گرنات ل، ويندفوهر منتشر شده است.

دين و مذهب

مردم سنگسر مسلمان و شيعه مذهب هستند. در دوران رژيم گذشته فرقه ي ضاله بهائيت در سنگسر نفوذ زيادي داشتند و اين امرباعث آزار و اذيت و شكنجه ي روحي مردم مسلمان و مذهبي اين شهر مي شد. تا اين كه در بحبوحه ي انقلاب و تظاهرات مردم ايران بر عليه حكومت پهلوي اهالي اين شهر با تظاهراتي وسيع بر ضد رژيم گذشته و فرقه ي ضاله ي بهائيت با شعارهاي يا مهدي نام شهر را از سنگسر به مهدي شهر تغيير دادند.

مهدي شهر پايگاه ايل سنگسري

مهدي شهر (سنگسر سابق) مهم ترين سكونتگاه عشايري منطقه و محل استقرار قشلاقي خانوارهاي عشايري سنگسري است. اين شهر در 18 كيلومتري شمال سمنان واقع شده است.

بر اساس سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375، اين شهر داراي 16176 نفر جمعيت بوده است و بر اساس سرشماري اجتماعي ـ اقتصادي عشاير كوچنده در تير ماه 1377 ايل سنگسري داراي 739 خانوار و 3707 نفر جمعيت بوده است كه 90 درصد از جمعيت اين ايل يا به عبارت ديگر 3334 نفر آنان در اين شهر ساكن بوده اند. تنها يك پنجم از جمعيت ايل سنگسري نيمه كوچ رو (نيمه رمه گردان) هستند و بقيه در شهر مهدي شهر ساكن شده اند. اين جمعيت از اواسط خرداد تا اواسط شهريور، شهر را ترك و در نقاط ييلاقي شمال بخش و يا خارج از استان مستقر مي شوند.

در سرشماري 1375 اين شهر داراي 3816 خانوار معمولي ساكن با 16176 نفر جمعيت بوده است. از 14240 نفر جمعيت 6 ساله و بالاتر اين شهر 71/86 درصد باسواد بوده اند. اين نسبت در بين مردان 51/91 درصد و در بين زنان 95/81 درصد بوده است. از 12610 نفر جمعيت 10 ساله و بيشتر اين شهر 78/31 درصد شاغل، 37/27 درصد محصل، 74/32 خانه دار و 62/2 درصد بيكار و 2/2 درصد داراي درآمد بدون كار بوده اند. از 4007 نفر شاغلان 10 ساله و بيشتر اين شهر، 85/11 درصد در بخش كشاورزي، 8/48 درصد در بخش صنعت و 88/38 درصد در بخش خدمات مشغول به كار بوده اند.

دامداران ايل سنگسري يك ايل شهري ـ شباني هستند. خانواده هاي اين دامداران از اواخر شهريور تا اواسط خرداد در شهر سكونت دارند و در اين مدت از كليه ي خدمات، امكانات و تسهيلات آموزشي، رفاهي، بهداشتي، هماند شهروندان برخوردار مي باشند.